Tản mạn về tin học và … đóng tàu 2 (tiếp)

Vinashin trong những năm đầu rất nghèo, vốn tự có không có, đi vay rất khó khăn. Ngay mạng nội bộ trong văn phòng tổng công ty phải đợi đến lúc xin được một cái máy chủ từ một dự án nước ngoài mới triển khai. Một hôm, anh Bình bảo tôi: “Ông dựng dự án tin học mà làm” (hồi đó Bình rất thích tin học, đi đâu cũng kè kè cái notebook), nhưng khi hỏi tiền đâu thì đáp “Thì tôi lại đi vay vậy”. Chính câu trả lời rất “hoàn cảnh” ấy làm tôi suy nghĩ rồi quyết định không làm nữa. Tiền làm hạ tầng nhà máy còn chưa đủ. Bình hồi đó tử tế và đáng yêu thế!

Nhưng khi tiền và quyền về ào ạt, Bình biến thành một con người khác hẳn. Người làm được thì không cho làm, người không làm được thì vì những lý do bí hiểm lại ra sức nhồi nhét công việc. Và cái gì phải đến … đã đến. Như đã viết trong một bài trước, một trong những sai lầm cơ bản của Bình là không biết dùng người hoặc đúng hơn là dùng người theo những tiêu chí “khác thường’ mà Bình cho là hợp lý.

Khi có tiền, tôi được giao viết đề án tin học hóa toàn tập đoàn. Một hôm, ngồi riêng với Bình, tôi bảo: “Tôi sợ rằng cái đề án này là quả thua cuối đời”. Cung cách làm ăn của Vinashin thời đó, không thể tin học hóa được.

Tin học cũng chỉ là một công cụ. Khi một hệ thống đã hoạt động tương đối ổn định, có các quy trình nghiệp vụ, quy trình sản xuất rõ ràng, có kỷ luật công việc,… việc đưa công cụ tin học vào sẽ làm cho mọi việc nhanh hơn, đầy đủ hơn, chặt chẽ hơn, v.v… và cũng làm thêm được một số việc trước đây không làm bằng tay được. Nhưng không ai đi tin học hóa một cái chợ quê, nơi mọi thứ hỗn độn, tùy tiện, thậm chí càng hỗn độn lại càng … được việc.

Trong một môi trường hỗn độn, khi không được việc, mọi người đổ lỗi lẫn cho nhau. Nhưng nếu đưa tin học vào, nó lập tức trở thành cái bung xung chịu tội: mạng không tốt, phần mềm lỗi, …

Vinashin có một dự án được tài trợ của nước ngoài để dùng phần mềm quản lý vật tư MARS trong nhà máy đóng tàu. Chủ nhiệm dự án sau này công nhận là thất bại. Không phải phần mềm kém, nó đã được dùng ở một số nhà máy đóng tàu các nước. Nguyên nhân chính là không có hệ thống quản lý vật tư nghiêm chỉnh và cũng không ai muốn quản lý nó chặt chẽ.

Tôi đã từng chân thành khuyên giám đốc một nhà máy đóng tàu lớn, định mua một bộ phần mềm quản lý nhà máy khá đắt: “Nếu ông mua một cái máy về, dù có trục trặc gì thì ít người biết. Mua một bộ phần mềm hàng triệu đô, bày ra trước mắt tất cả mọi người, nếu nó không có tác dụng thì chẳng giấu đi đâu được”.

Bởi vì tôi biết chắc nhà máy đấy không quản lý bằng phần mềm được! Cũng may cuối cùng nhà máy không mua, nếu không bây giờ lại thêm một hạng mục phải trả lời “các cơ quan chức năng”. Trước đây, Vietnam Airlines, BIDV đã từng bị thanh tra vì các hệ thống tin học “có vấn đề”. Đề án 112 chết còn hoành tráng hơn, nhưng nguyên nhân sâu xa lại là cải cách hành chính thất bại.

Ngay cái kết quả nhỏ nhoi mà tôi rất tâm đắc (xem http://bit.ly/v3zxYH) cũng chỉ được ủng hộ lúc đầu. Sau đó, vì một lý do rất “tế nhị”, nó bị dẹp sang một bên, mặc dù đó thực sự là một phần mềm tốt, đội ngũ sử dụng nó cũng có kinh nghiệm.

Có nhà máy, mặc dù đã mua Shipconstructor, đào tạo nhân viên rồi, vì cái lý do “tế nhị” kia lại mua một bộ phần mềm khác yếu hơn, người đào tạo cũng kém hơn.

Đã có thời tôi nổi máu Đông ki sốt, “theo đúng chủ trương của Đảng và Chính phủ”, tổ chức triển khai phần mềm nguồn mở ở văn phòng Vinashin (các cơ quan Đảng hồi đó đang triển khai phần mềm nguồn mở rất mạnh, bây giờ không hiểu ra sao?). Đã thí điểm dùng thử gần 2 năm ở một số ban, trong đó có một “siêu ban”, hoàn toàn đáp ứng được nhu cầu công việc (thực ra thì nhu cầu cũng chỉ giới hạn ở phần mềm văn phòng và Internet, tất nhiên là không đáp ứng được nhưng người thích dùng máy tính để nghịch và làm việc riêng). Khi triển khai ở trụ sở mới, tính sơ sơ tiết kiệm được 5 tỷ. Nhưng lại va chạm với một siêu VIP nên một loạt tai họa đổ xuống đầu.

Cho nên tin học trong Vinashin “cũ” hầu như là một vùng đất trắng. Nhiều vấn đề khác ở Vinashin “cũ” cũng vậy. Những người “mới”, người ngoài nhìn vào rất ngạc nhiên. Không có cách nào giải thích được nếu không ở trong cuộc, cảm nhận cái không khí của thời kỳ đó.

Các cán bộ chịu trách nhiệm không phải yếu kém, cũng không vô trách nhiệm. Nhưng họ không “được” thực hiện đúng cái trách nhiệm mà họ được giao. Tất nhiên là loại trừ loại cán bộ ra sức khai thác cái hỗn độn đó một cách tối đa.

Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng phải đợi hệ thống thực hoạt động ổn định rồi mới tin học hóa.

Có thời tôi đã “âm mưu” dùng cái TOGAF (xem http://bit.ly/rYkdmU) để góp phần lập lại trật tự, nhưng không thành.

Ngay khi Vinashin “mới” bắt đầu hoạt động với “giải pháp đột phá” ban hành 54 quy chế nội bộ trong vòng 1 tháng! (xem http://bit.ly/ry2mm1), tôi đã hy vọng có thể dùng các phần mềm quản lý như một thứ khuôn, hiện thực hóa các quy chế, ép mọi việc đi vào khuôn phép. Nếu một báo cáo không điền đủ các dữ liệu trong một form của phần mềm, dữ liệu không đúng quy cách yêu cầu thì không Enter được, không có báo cáo!

Đó là tác dụng của tin học trong quá trình xây dựng, hoàn thiện một hệ thống. Nó sẽ buộc mọi công đoạn phải thực hiện đúng quy trình ngay từ lúc làm công đoạn đó, không phải đợi đến lúc ra cuộc họp rồi mới mổ xẻ bắt làm lại từ đầu.

Và như thế sẽ hình thành kỷ luật công việc, khỏi phải ban hành các thứ chỉ thị, quát tháo nhau làm gì cho mệt.

Tất nhiên, để làm được như vậy, công cụ tin học phải cực kỳ linh hoạt. Hệ thống nghiệp vụ đang xây dựng, hoàn thiện sẽ thay đổi chóng mặt. Hôm nay, phần mềm thể hiện quy trình này, ngày mai quy trình đó thay đổi, phần mềm cũng phải lập tức thay đổi theo.

Niềm hy vọng nói trên nhanh chóng bị dập tắt khi tôi được nghe câu nói: “Đ’ éo cần tin học” của Tổng giám đốc mới và ban Công nghệ Thông tin bị giải thể, rút gọn biên chế sáp nhập vào một ban khác như một biện pháp “tái cơ cấu”!!!

Đằng sau việc đó có thể có những ẩn ý của một cuộc đấu tranh dành quyền lực nội bộ như bây giờ tôi mới “ngộ” ra. Nhưng bề ngoài thì nó cũng tạo nên một kỷ lục Ghinet mới: một tập đoàn công nghiệp không cần đến tin học trong thời đại ngày nay.

Sau đó, có lẽ cũng biết là dại, nên lại khuấy động ầm ỹ một cách “bất thường” về tin học, nhưng cũng khuấy lên để cho vui vì không có tiền và người thực hiện.

Làm tin học trong đóng tàu gian nan như thế đấy.

(còn tiếp, phần sau sẽ viết về tương lai cho đỡ buồn).

2 thoughts on “Tản mạn về tin học và … đóng tàu 2 (tiếp)

  1. Cháu nghĩ bên cạnh giúp quản lý hệ thống tốt hơn, một điều quan trọng của tin học là xây dựng được cơ sở dữ liệu, lưu trữ dữ liệu. Để làm được điều này chắc một mình Ban tin học không làm được mà phải làm thành một tổ giống như tổ tái cơ cấu vậy.
    Trong thời điểm hiện tại việc “éo cần tin học” trong Vinashin cũng là điều có thể vì khi con tàu chưa tìm được phương hướng thì sẽ phải “không cần nhiều cái khác nữa”.

    • Trong thời điểm hiện tại việc “éo cần tin học” trong Vinashin cũng là điều có thể vì khi con tàu chưa tìm được phương hướng thì sẽ phải “không cần nhiều cái khác nữa”.

      Hay!

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s