Tội phạm và nạn nhân.

Tội phạm và nạn nhân.

Chắc chỉ còn ít ngày nữa, phiên tòa đầu tiên xử các quan chức cao cấp của Vinashin sẽ diễn ra. Là người trong cuộc, tôi chia sẻ ở đây một vài suy nghĩ.

Dù có biện bạch thế nào đi nữa, sự sụp đổ của Vinashin giáng một đòn khủng khiếp vào tất cả những người có liên quan và không liên quan. Món nợ khổng lồ sẽ do các thế hệ sau gánh chịu, đừng có nói cái điều khôi hài “Vinashin tự vay thì tự trả”. Điều đáng buồn nhất là cái nó tạo ra: một phần nhỏ công nghệ đóng tàu hiện đại, đội ngũ nhân công bước đầu có tay nghề sẽ rất nhanh chóng tan đi. Hơn mười năm nữa khi thị trường hồi phục, mọi thứ lại bắt đầu lại từ đầu nếu không có kế hoạch duy trì và phát triển từ bây giờ.

Những người lao động lương thiện ở tất cả các cấp không có tội. Họ làm công ăn lương, đã mang sức lực, trí tuệ thậm chí cả máu và sinh mạng của mình trong những vụ tai nạn lao động để hoàn thành công việc được giao. Chửi bới, sỉ nhục các cháu kỹ sư quanh năm xa nhà, lăn lộn ở các nhà máy, công trường là vô đạo đức. Nhìn tất cả mọi người ở Vinashin đều như tội phạm là ngu xuẩn.

Công việc không có kết quả không phải lỗi của họ.

Những lãnh đạo các cấp, thậm chí cấp rất cao, cũng không phải tất cả đều cố ý không hoàn thành trách nhiệm, cố ý làm trái, cố ý phạm tội. Những người tương đối tử tế trong số họ buộc phải làm ẩu, phải phạm tội vì mấy nguyên nhân:

  • Họ không được phép làm đúng chức năng, trách nhiệm được giao, buộc phải đi theo một guồng máy, một áp lực vô cùng khắc nghiệt. Kết quả công việc của họ thật khó hiểu với người ngoài, nhưng người trong cuộc thì hiểu được.
  • Một lần lỡ đã nhúng chàm, đâm lao thì phải theo lao, cả đời khó thoát. “Cho nhúng chàm để dễ cai trị” là một phương thức lãnh đạo phi nhân nhưng rất có hiệu quả.
  • Cũng có những người cả tin, hoa mắt vì hào quang lộng lẫy của một đám bong bóng xà phòng, tận tụy đi theo thần tượng để đến lúc quay lại thì quá muộn. Bản thân tôi đã từng có lúc như thế. Năng lực hấp dẫn, thôi miên người khác của ông Bình phải nói là phi thường. Nếu Bình làm giáo chủ một giáo phái thì tín đồ sẽ đông vô kể.

Có một câu chuyện cổ đại ý: cam trồng ở nước Yên thì ngọt, mang sang nước Thục thành chua; người ở nước Yên thì lương thiện, sang nước Thục thành thằng ăn cắp. Trong cái đám sắp bị mang ra xử hoặc có nguy cơ bị truy tố, có những người mà tôi biết rõ nếu như ở môi trường khác, họ không hành động như vậy.

Tất nhiên nếu đứng ngoài cuộc có thể đặt ra những câu hỏi: tại sao không làm hết trách nhiệm, tại sao không góp ý, không phản đối? v.v.. và v.v…

Bạn thử nhìn quanh xem, thấy sai dám nói, chấp nhận trả giá liệu có mấy người? Tất cả chúng ta đều là người bình thường, cầu an, ngại va chạm, lo lắng cho miếng cơm, manh áo, quyền lợi cá nhân, khuất phục trước cường quyền là phổ biến. Đừng lấy đạo đức sách vở ra yêu cầu những người bình thường phải trở thành những siêu nhân, những Đông ki sốt hiện đại, điều mà ngay cả các quan chức cao cấp cũng không làm được.

Hầu hết những quan chức cao cấp của Vinashin mà tôi đã tiếp xúc thời kỳ trước đều dằn vặt, lo lắng, ý thức được những điều đang diễn ra là vô cùng nguy hiểm, uất ức vì bị buộc phải phạm tội. Nhưng họ cũng không thể thoát được cái vòng xoáy đã cuốn họ vào.

Khi bị hỏi những câu hỏi tại sao như trên, tôi đã trả lời một VIP của Vinashin “mới”: “Nếu hồi đó ông ở đây thì cũng thế thôi!”. Cá nhân vô cùng nhỏ bé và bất lực trước cả một cỗ máy khổng lồ với thủ đoạn và quyền lực vô hạn.

Bản thân tôi cũng suýt bị cuốn vào vòng xoáy đó ở tầm mức mà bây giờ chắc chắn bị bắt rồi. Sau này, tôi đã phải trả giá không nhỏ khi cố gắng đứng ngoài vòng xoáy đó.

Nói như vậy không phải để bênh vực, biện bạch gì. Về lý, đã làm, đã ký đều là có tội và phải trả giá trước pháp luật. Về tình, đã tham gia, dù là thụ động cũng là có lỗi. Như tôi đã nói trong Lời phi lộ, blog này là lời tạ lỗi của tôi với thế hệ sau về cái đống “sắt vụn” khổng lồ mà tôi cũng tham gia chất lên vai họ.

Tất nhiên, trong vụ Vinashin có một lượng không nhỏ những kẻ cơ hội, đục nước béo cò, chủ động phạm tội, giàu lên nhanh chóng. Đáng khinh nhất là một “dàn múa phụ họa” luôn tung hứng, ca ngợi từng ánh mắt của ông Bình, góp phần đáng kể làm cho căn bệnh hoang tưởng, vĩ cuồng của Bình ngày càng nặng. Những kẻ đó không có gì biện bạch cho họ được và không phải đối tượng nói đến ở đây.

Nhưng cũng có những người như trên đã nói chỉ là nạn nhân. Nạn nhân của người khác và nạn nhân của chính bản thân mình. Chấp nhận là một quân cờ vô tri, một con rối trong một ván cờ tàn khốc để rồi chính mình bị hy sinh. Những người đó phần nào có thể thông cảm được. Và cũng mong rằng khi xử lý sai phạm, các cơ quan chức năng phân biệt được những đối tượng này và có những cân nhắc nhất định.

Ngay cả ông Bình trước năm 2006 là một người có công, một người tử tế. Nếu không có những quyết định mạnh dạn, nhìn xa của Bình, ngành đóng tàu cũng chỉ mờ nhạt như ngành công nghiệp ô tô nội địa. Đến năm 2005, khi ký được hợp đồng đóng loạt tàu 53.000 tấn, Vinashin đã được đưa vào bệ phóng ở một vị trí xuất phát rất tốt. Rất tiếc sau đó một đống tiền và quyền lực rơi trúng đầu làm cho Bình choáng váng không còn tỉnh táo nữa, những nhược điểm, thói xấu bộc phát. Những việc Bình làm sau này, kể cả về tình và lý đều khó có thể thông cảm được. Bình trở thành nạn nhân của chính bản thân mình, trong đó có một cái tính mà tôi đã từng nhận xét từ đầu: “Trông thì hùng hổ, nhưng thực ra lại rất nhát”.

Vụ Vinashin không phải chỉ có các hậu quả xấu. Nó là một đòn cảnh tỉnh choáng váng làm cả một hệ thống bừng tỉnh, xem xét điều chỉnh những điều cần thiết làm cho xã hội tiến lên. Nếu không có vụ Vinashin, những điều chỉnh đó không xảy ra và có thể dẫn đến một sự đổ vỡ khác còn lớn hơn.

Tấm gương của Bình sẽ luôn được treo trong đầu những thế hệ đi sau để nhìn vào mà biết sợ. Tiếc rằng vào thời của mình, trong đầu Bình không có tấm gương nào như thế.

Trong một môi trường quá độ còn nhiều lộn xộn, khe hở như hiện nay, Vinashin cũng không phải trường hợp cá biệt. Cách điều hành sai lầm của Bình làm Vinashin “tự chết” nên mọi việc mới lộ ra. “Những đồng chí chưa bị lộ” trước khi phê phán cũng nên cầm đuốc soi chân mình trước.

Một số không nhỏ những người này sống và giàu lên bằng gì ai cũng biết. Họ là nạn nhân hay tội phạm?

Viết bài này, tôi chỉ hy vọng rằng mọi người nhìn một số ít những nạn nhân của người khác nói trên với con mắt khoan dung hơn. Còn nạn nhân của chính mình thì mình làm mình chịu, chẳng có gì phải bàn.

3 thoughts on “Tội phạm và nạn nhân.

  1. Tuy không làm việc trong VINASHIN, nhưng với tôi, sự đổ vỡ của Tập đoàn cũng là nỗi buồn, là nỗi xót xa.
    Tôi cũng có suy nghĩ giống như tác giả Phan Vĩnh Trị, không phải tất cả lãnh đạo của VINASHIN đều cố ý làm trái, cố ý phạm tội, mà có những người là nạn nhân của người khác và nạn nhân của chính mình.

  2. Thật quá đau đớn cho một ngành đóng tàu bị tan vỡ, chưa biết đến bao giờ mới hồi phục được. Cảm ơn anh Trị, anh đã viết đúng thực chất không chỉ VINASHIN và đó chính là xã hội thu nhỏ của xã hội Việt Nam hiện nay. Lãnh tụ và ban lãnh đạo đóng vai trò quyết định cho sự phát triển của xã hội, nếu không có sự thay đổi cả hệ thống thì tình hình còn kéo dài.
    Chúc anh khỏe, minh mẫn và có đủ lương ăn để có nhiều bài viết có ích.

  3. Cái được và mất là hai vấn đề.
    Ông Bình được là người giỏi có tầm nhìn có nhiệt huyết xây dựng ngành đóng tàu, đã có công đặt những viên gạch đầu tiên xây dựng từ liên hiệp đóng tàu dệu dạo mất đoàn kết không có tên trên bản đồ cơ khí của đất nước thành một Vinashin có tiếng. Nhưng ông Bình không gặp thời vì ông được một món tiền quá lớn rơi chúng đầu như nông dân được đền bù đất chỉ biết cách tiêu tiền nhưng không biết cách để tiền đẻ ra tiền. Cái nữa là đóng tàu không phải là ngành khai khoáng có thể móc tài nguyên đất nước lên để bù đắp cho những thất thoát tài chính khi làm chính trị cũng như quản lý kém đầu tư dàn trải. Thị trường thế giới bị khủng hoảng càng khiến vinashin vốn đã yếu thì không còn sức chống cự lên dỡ bị vỡ

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s